Fransa maçında Türkiye, kendi oyununu kurmaktan çok birlikte direnebilen bir yapı oluşturmuştu. İtalya karşısında ise ilk yarıda bu yapı çözüldü ve 27 dakikada üç gol geldi. Buradaki mesele yalnızca taktik değil, kolektif eylemin kaybıdır.
Aristoteles açısından takım, yalnızca yan yana duran bireylerin toplamı değildir; ortak bir amaç doğrultusunda eyleyen bir bütündür. İtalya karşısında oyuncular vardı ama ilk yarıda onları aynı eylemin öznesi yapan ortaklık zayıfladı.
Hume'un perspektifinden bakıldığında takım olmak, tek tek iradelerden çok alışkanlıkların ve karşılıklı beklentilerin oluşturduğu bir düzen meselesidir. Fransa maçında bu ortak alışkanlıklar savunmada görünürken, İtalya'nın baskısı altında bozuldu.
Kant'ın diliyle söylersek sorun, oyuncuların yalnızca kendi eylemlerini gerçekleştirmesi değil, eylemlerini ortak bir ilkenin parçası olarak kuramamalarıydı. Bir oyuncunun ne yaptığı kadar, diğer on oyuncunun onun ne yapacağını öngörebilmesi önemlidir.
Dewey ise bize başka bir şey söyler: Eylem, sonuçlarından bağımsız değildir. İlk gol geldikten sonra Türkiye yalnızca bir gol geriye düşmedi; takımın davranış biçimi de değişti. Bir hata diğerini doğurdu, belirsizlik arttı, kolektif güven parçalandı. İtalya ise kendi eylemlerini birbirine bağlayarak oyunun ritmini elinde tuttu.
Bu nedenle Fransa'dan İtalya'ya değişen şey yalnızca oyun planı değildi.
Türkiye'nin birlikte hareket etme kapasitesiydi.
İkinci yarı ise önemli bir gerçeği gösterdi: Kapasite ortadan kalkmamıştı; yeniden örgütlenebiliyordu.
Belki de 4-1'in asıl felsefi sorusu şudur:
«Bir takım ne zaman on bir futbolcudan oluşan bir topluluk olmaktan çıkar ve ortak bir eylemin öznesine dönüşür?»
Cevap, yeteneklerin toplamında değil; aynı anda, aynı durumu okuyup birbirinin eylemine güvenebilmekte yatıyor.
Yazarın Notu
Bu metin felsefi kavramları futbol ve insan davranışı üzerinden düşünmeye yönelik kişisel ve deneysel bir yorumdur. Akademik bir çalışma ya da mutlak bir açıklama iddiası taşımamaktadır.
Birçok değerli eser ve yazar arasından bu metne zaman ayırdığınız için teşekkür ederim.
Caner Noyin
Felsefi Kaynaklar
- Aristoteles, Politika — Topluluk, ortak amaç ve ortak yaşam fikri.
- David Hume, İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme — Alışkanlık, deneyim ve beklentilerin insan davranışını biçimlendirmesi.
- Immanuel Kant, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi — İlke, özerklik ve eylemin ortak bir düzen içinde düşünülmesi.
- John Dewey, Experience and Nature — Deneyim, eylem ve sonuç arasındaki karşılıklı ilişki.
Bu yazıyı paylaş